15. oktober i fjor vedtok Unge Venstres landsmøte, med overveldande fleirtal, at eit borgarleg fleirtal bør gje ei borgarleg regjering etter neste stortingsval. Denne helga har moderpartiet høve til å seie det same. Det vil vere viktig for partiet, og det vil vere viktig for landet.

Venstre er eit liberalt parti. Det betyr at vi er eit parti som set folk først, og som tek parti med enkeltmennesket i kampen mot systemet. Når enkeltmenneske, det vere seg asylborn, småbedriftseigarar eller lærarar, har stanga hovudet mot systemet i åtte raudgrøne år, er det på tide at nokon kjem dei til unnsetning.

Behov for grundig utlufting

Venstre er også eit sentrumsparti. Det betyr at det ikkje er ei politisk tyngdelov at Venstre må samarbeide med Høgre og KrF, eller for den saks skuld Frp. Vi kan vi finne saman med ulike parti i ulike saker– det vere seg Raudt i kampen for dei papirlause, eller Frp i kampen mot datalagringsdirektivet. Når Unge Venstre har slått fast at Venstre denne gongen bør vende seg mot dei andre opposisjonspartia på borgarleg side, er det ikkje berre fordi vi ser alle dei felles sakene som partia faktisk er einige om, og som kan gjennomførast med eit nytt fleirtal i ryggen. Det er også fordi det er behov for grundig utlufting.

Den sitjande regjeringa har bevist at den ikkje er liberal, og at den ikkje maktar å satse målretta på å byggje eit grønt og kunnskapsbasert Noreg. Dessutan har den ikkje vist fnugg av interesse for å finne løysingar saman med Venstre. Den arbeidarpartidominerte regjeringa er styringstrøtt, kjem knapt med saker til Stortinget, og fører landet sakte, men sikkert i gal retning. Det er behov for ein grundig snuoperasjon.

Det vi er einige om

Kva skal så denne operasjonen bestå av? På borgarleg side er partia einige om mykje. Ein er einige om behovet for å trappe opp innsatsen inn mot forsking og høgare utdanning – den viktigaste investeringa for framtida. Ein er einige om at staten ikkje treng ha monopol på tenesteproduksjon, og at alle gode krefter bør få sleppe til, til dømes i den overbyråkratiserte helsesektoren. Ein er einige om behovet for kollektivsatsing i byane, og vegbyggjing i distrikta. Ein er einige om å mjuke opp arbeidsmiljølova, slik at fleire kan få ein fot innanfor arbeidslivet. Og ein er einige om å gjennomføre ein del strategiske skatteletter, slik at næringsliv og arbeidsplassar kan sikrast i ei tid med stor uro i verdsøkonomien.

Med litt arbeid kan ein kanskje til og med bli einige om reformer som er vanskelegare å gjennomføre, men desto viktigare for landet. Dette gjeld omleggjing av trygdesystemet slik at det alltid lønar seg å jobbe. Det gjeld å få ein ny og forsterka kommunestruktur, der ein kan løyse fleire oppgåver lokalt. Og det gjeld å sleppe bøndene fri frå planøkonomisk styring og proteksjonisme.

Det vi er ueinige om

Ingen skal likevel legge skjul på at det er stor politisk avstand mellom Venstre og dei andre opposisjonspartia. Ikkje minst gjeld dette forholdet til Frp. Vi snakkar her om vanskelege spørsmål som asylpolitikk, miljøpolitikk og nivået på offentleg pengebruk, som alle er kjernesaker for eit liberalt parti. Her må Venstre vere tydelege på sine standpunkt, og gjere det klart for både veljarar og potensielle samarbeidspartnarar kvar grensene må gå. Og for alle veljarar som deler Venstre sitt syn i desse sakene, og som ønskjer regjeringsskifte, bør det vere openbart kva stemmeseddel ein bør putte i urna på valdagen.

Eg er einig med Trine Skei Grande at dei politiske realitetane tilseier at den mest styringsdyktige koalisjonen vil bestå av Venstre, Høgre og KrF, og at det er lite sannsynleg at Venstre vil ende opp i regjering med Frp. Eg er vidare einig i at Venstre ikkje skal dele ut garantiar i aust og vest, eller setje saman noko regjeringsalternativ før veljarane har sagt sitt. Forhandlingar må vise kva liberale gjennomslag det er mogleg å få. Det dei borgarlege partia bør vere einige om, er eit løfte til veljarane om at ein vil bruke fleirtalet saman – og gje den arbeidarpartidominerte regjeringa avløysing.

Røiseland revival

Det er for så vidt ikkje noko nytt at behovet for å avløyse sosialdemokratiet har gitt Venstre uvante sengepartnarar. I 1965 garanterte Venstre for eit skifte. Då hadde Arbeidarpartiet styrt landet så godt som samanhengande i 20 år. Kritikken var var krass mot venstrehøvdingen Bent Røiseland, ikkje minst sidan han var villig til å samarbeide med Høgre – Venstres arvefiende sidan 1884. På eit partimøte før valet møtte Røiseland kritikken med følgjande kommentar:

«Nå har vi muligheten til å gi Arbeiderpartiet nyttige år i opposisjon. Det trenger sosialdemokratene. Det er viktig med et skifte, viktig at nye statsråder med en annen verdiforankring arbeider seg gjennom saker i skuffer og skap og legger grunnlag for en ny politikk og en ny morgendag».

Og skifte vart det. Denne helga kan Venstre bidra til at historia gjentek seg.

—

Innlegg på trykk i Dagens Næringsliv 11. april 2011

Før stortingsvalet i 2009 vedtok Venstre og Unge Venstre at partiet kun ville opne for eventuelt regjeringssamarbeid med sentrumspartia og Høgre. Alt anna var eksplisitt utelukka, og partiet vart pressa så langt at det omtrent lova å felle ei eventuell Frp-regjering av prinsipp, uavhengig av politikken den måtte finne på å føre. Dette i ein situasjon der absolutt alle visste at ei borgarleg regjering mått forhalde seg til Frp, på den eine eller andre måten.

I helga tok Unge Venstre eit oppgjer med med denne tankegangen. Ikkje fordi Frp har blitt meir sympatiske sidan 2009. Ikkje fordi det er spesielt sannsynleg at Venstre vil ende opp i regjering saman med Frp. Men fordi vi meiner at eit seriøst politisk parti skal vere garantisk for eigen politikk, og kjempe for å få gjennomslag for den. Punktum.

Venstre – ein plettfri tenketank?

Det er mange i Venstre som helst ikkje vil samarbeide med nokre av dei store partia i norsk politikk, og som kanskje har eit slags umedvite ynskje om at Venstre skal vere ein plettfri tenketank, heva over realpolitiske forhandlingar og kompromiss. Det trur eg er ei dødslinje for eit kvart parti som ynskjer å bli tatt på alvor.

For veljarar forstår at ingen parti får reint fleirtal. Dei forstår at det er naudsynt å kompromisse. Då skuldar alle parti, også Venstre, å søkje å få gjennom sin politikk på Stortinget og i regjering. Vi skuldar i det minste veljarane våre å forsøke. Å utelukke seg sjølv frå politisk makt er å halde veljarane for narr.

På borgarleg side i politikken er det store politiske avstandar mellom alle parti, og vi veit at det ikkje blir enkelt å finne gode kompromiss:

• Høgre har eit manglande engasjement, og til tider ei direkte motvilje mot å ta tak i sosiale problem utan bruk av batongar og straff, det vere seg om ein snakkar om tiggarar, rusavhengige eller papirlause innvandrarar.
• Frp tek ikkje klimatrugsmålet på alvor, og står for ei illiberal linje i justispolitikken.
• KrF er alt for glade i å bruke andre sine pengar på alle moglege gode formål. Eller som Jan Arild Snoen skreiv i ei lesverdig bokmelding av Dagfinn Høybråtens «Pengene eller livet»: «I løpet av bokens 256 sider finnes det ikke ett eneste forslag til kutt i offentlige utgifter. (…) Nevn en offentlig utgift – nesten hvilken som helst, og Høybråten vil snakke entusiastisk om å øke den.»

At avstandane er store er både naturleg og opplagt. Vi organiserer oss ikkje i fire ulike parti fordi det er moro.

Åtte år med LO er nok

Men éin ting bør dei borgarlege partia vere einige om i 2013: Åtte år med LO og Bondelaget i regjeringskontora er nok. Meir enn nok. For den raudgrøne regjeringa har vist seg å vere fullstendig ute av stand til å løyse dei tre store utfordringane Noreg står overfor: Klimaendringar, eldrebølgja og vegen mot kunnskapssamfunnet.

Det er ingen vilje til å ta i bruka marknaden for å senkje klimagassutsleppa. Her vil dei borgarlege partia kunne finne saman i ei omleggjing frå raud til grøn skatt, til dømes ein solid auke i CO2-avgifta og fjerning av formueskatten. Det er ingen vilje til å sikre eit velferdssamfunn som også er berekraftig i møte med eldrebølgja. Her bør dei borgarlege partia klare å bli einige om å fjerne AFP, kutte i sjukeløn og heve pensjonsalderen. Og sist men ikkje minst er det null satsing på framtidig verdiskaping, særleg når det gjeld løyvingar til forsking og høgare utdanning. Her er dei borgarlege partia stort sett heilt på linje, og dessutan har dei ingen ideologiske skylappar mot å la private og frivillige aktørar vere med og bidra.

Når det gjeld tre andre store grep som må gjerast i norsk politikk; kutt i landbrukssubsidiar, ei stor kommunesamanslåingsreform og norsk EU-medlemskap, vil borgarleg semje sitje noko lenger inne. Men i den raudgrøne leiren er det i alle fall null håp om handling på desse områda.

Votering på Unge Venstres landsmøte.

Det er mykje felles ideologisk tankegods på borgarleg side. Også når ein inkluderer Frp. Borgarleg politikk står i kontrast til kollektivismen og strukturkonservatismen ein ser frå dagens regjering. Synet på eit progressivt Noreg i form av private initiativ, verdiskaping, utdanning og statens omfang tilseier at dagens opposisjonsparti – i ei eller anna form – bør søkje saman dersom dei får fleirtal i 2013.

Eit sterkt Venstre er garantien

Så er det ikkje gitt at Venstre får nok styrke av veljarane til å få gjennomslag for våre viktige saker i regjeringsforhandlingar. Då skal Venstre openbart ikkje gå i regjering. Og dersom ei borgarleg regjering fører ein politikk som bryt med grunnleggjande, liberale verdiar, kan ein heller ikkje støtte regjeringa frå Stortinget.

Men nettopp difor må Venstre bruke tida fram mot 2013 på å snakke om kvifor vi er heilt nødvendige for å få ei ny og anstendig borgarleg regjering. Eit stort og sterkt Venstre er den einaste garantien for liberal politikk, og eit stort og sterkt Venstre skal søkje makt. Det vil vere bra for partiet, bra for landet og bra for den enkelte borgar. Og det er trass alt dei vi driv politikk for.

——

Den endelege fråsegna frå landsmøtet.

Men som med alle andre gode idear, har også denne dukka opp tidlegare. Nemleg under valet i Storbritannia i 1987. I ein særs underhaldande YouTube-video fortel John Cleese frå Monty Python kva Den tredje vegen eigentleg handla(r) om:

http://www.youtube.com/watch?v=VKp7HDv01hk

Videoen kan også med føremon synast til motstandarar av politisk TV-reklame.

Personleg må eg innrømme at eg hadde sansen for bidrag 3 frå Jarle Berggraf! Catchy låt, og ein dugeleg modulasjon mot slutten – i beste MGP-stil. Eg kan definitivt sjå for meg denne dundre ut frå høgtalarane når 9 % prosent blinkar mot oss på storskjermen rundt midnatt 14. september!

Samstundes vert bidrag 4 frå Woxholt og Gehrken berre betre og betre for kvar gong eg høyrer den. Litt cheesy tekst, men definitivt ein feel-good-låt som høver bra om sommaren. Her er det potensiale!

Eg trur eg må høyre gjennom et par gonger til før eg bestemmer meg…kva meiner de andre?

Somme tider finn eg svaret. Det gjorde eg mellom anna i dag då eg gjekk det korte stykket frå hotellet til Oslo S etter Rikspolitisk nettverk denne helga. Framfor Oslo S finn ein nemleg dei som har det aller verst i dette samfunnet, dei som inga røyst har – rusmisbrukarane. Det er unekteleg eit trist syn å sjå så mange personar, unge som gamle, som vandrar mållaust gjennom livet på evig jakt etter neste skot.

Desse personane finn inga von hjå høgrepopulistar og konservative, som gjerne fyller fengsel og kyrkjegardar til evig tid så lenge dei slepp å sjå narkomane når dei går søndagstur.

Ei heller fin dei von hjå sosialdemokratar – rusmisbrukarar er trass alt ikkje medlemmar i LO.

Men i Venstre finn dei von. Vi har heldigvis den mest radikale, mest omfattande og grundigaste ruspolitikken av alle norske parti. Vi tek folk på alvor, og er ikkje redde for å prøve nye tiltak for å hjelpe dei som har det aller verst.

Der mange grunnar til å engasjere seg i politikk. Jentene og gutane framfor Oslo S er definitivt éin av dei.